اهمیت بهداشت مدارس، تنها به دوران تحصیل محدود نمی‌شود

وقتی صحبت از سلامت دانش‌آموزان به میان می‌آید، موضوع فقط پیشگیری از بیماری یا رسیدگی به یک مشکل جسمی نیست؛ مدرسه یکی از مهم‌ترین محیط‌هایی است که در آن عادات و رفتارهای بهداشتی کودکان و نوجوانان شکل می‌گیرد و همین آموزش‌ها می‌تواند در آینده به خانواده و جامعه منتقل شود.

کارشناس حوزه سلامت و بهداشت مدارس شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین‌زهرا، بیش از ۲۵ سال و شش ماه از زندگی حرفه‌ای خود را در این عرصه سپری کرده است. او در گفت‌وگو با علی‌اکبر فلاح سیفی، مسؤول روابط عمومی شبکه، گفت: فعالیت در مدارس، در واقع سرمایه‌گذاری برای سلامت آینده جامعه است؛ زیرا یک دانش‌آموز سالم و آگاه می‌تواند پیام‌آور رفتارهای صحیح بهداشتی در خانواده و اجتماع باشد.

آذر ذوالفعلی، درباره علاقه‌مندی خود به این حوزه اظهار کرد: پایه‌گذاری بسیاری از رفتارهای بهداشتی از سنین مدرسه آغاز می‌شود. وقتی یک دانش‌آموز آموزش صحیح ببیند، در واقع یک خانواده و در نهایت بخشی از جامعه آموزش دیده است.» همین نگاه، سال‌هاست انگیزه ادامه فعالیت او در مدارس را شکل داده است.

سلامت دانش‌آموزان؛ فراتر از یک معاینه ساده

کارشناس حوزه سلامت و بهداشت مدارس شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین‌زهرا، با بیان اینکه بهداشت مدارس، حوزه‌ای گسترده است و کارشناس بهداشت مدرسه، تنها مسؤول رسیدگی به مشکلات بهداشتی دانش‌آموزان نیست، افزود: پایش سلامت فردی، غربالگری، آموزش مفاهیم بهداشتی، کنترل عوامل خطر محیطی و کمک به ایجاد محیطی ایمن و سالم از جمله وظایفی است که در این حوزه دنبال می‌شود.

وی بیان کرد: هدف نهایی این اقدامات آن است که دانش‌آموز در محیطی سالم و ایمن بتواند رشد کند و بدون آنکه مشکلات قابل پیشگیری سلامت، مانعی برای یادگیری او ایجاد کند، مسیر تحصیل و زندگی خود را ادامه دهد.

ذوالفعلی با بیان اینکه از این منظر، سلامت دانش‌آموز ابعاد مختلفی دارد؛ سلامت جسمی، روانی و اجتماعی باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند؛ اضافه کرد: مدرسه سالم نیز فقط مدرسه‌ای با محیط فیزیکی مناسب نیست، بلکه محیطی است که در آن آموزش، پیشگیری، توجه به سلامت روان و شناسایی به‌موقع مشکلات نیز جدی گرفته می‌شود.

چرا شناسایی زودهنگام اهمیت دارد؟

به گفته این کارشناس شاغل در حوزه بهداشت شهرستان بویین زهرا، یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت در بهداشت مدارس، شناسایی زودهنگام مشکلات سلامت است؛ زیرا برخی بیماری‌ها ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشند و تنها در جریان غربالگری یا بررسی‌های سلامت شناسایی شوند.

وی یکی از ماندگارترین تجربه‌های حرفه‌ای خود را در همین زمینه؛ شناسایی یک بیماری قلبی جدی در یک دانش‌آموز ۱۲ ساله در شهر سگزآباد، بدون وجود علائم بالینی واضح دانست و ادامه داد: این دانش‌آموز پس از پیگیری و ارجاع پزشکی، برای درمان تخصصی به مرکز قلب تهران معرفی شد و تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفت.

ذوالفعلی با گفتن اینکه این تجربه نشان می‌دهد که غربالگری سلامت در سنین مدرسه می‌تواند نقشی مهم در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها داشته باشد؛ افزود که البته غربالگری جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست، اما می‌تواند به شناسایی افرادی که نیازمند بررسی تخصصی هستند کمک کند.

وقتی بحران‌ها به مدرسه می‌رسند

بنا به اظهار کارشناس حوزه سلامت و بهداشت مدارس شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین‌زهرا، فعالان حوزه بهداشت مدارس در سال‌های کاری خود با شرایط مختلفی مواجه بوده‌اند؛ از شیوع بیماری‌های واگیردار گرفته تا حوادث و بحران‌های طبیعی.

وی، دوران شیوع کرونا در مدارس را از تلخ‌ترین تجربه‌های کاری خود دانست و گفت: دوره‌ای بود که رعایت اصول بهداشتی، آموزش دانش‌آموزان، کنترل بیماری و مراقبت از سلامت جامعه مدرسه اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده بود.

ذوالفعلی در مقابل، یکی از خاطرات شیرین خود را مربوط به سال ۱۳۸۱ و زلزله آوج دانست و با اشاره به اینکه در آن زمان، مسؤولیت توزیع لوازم‌التحریر و کتاب‌های داستان اهدایی یک خیّر را در مدارس مناطق زلزله‌زده بر عهده داشت؛ ادامه داد: با وجود دشواری‌های مسیر و شرایط سخت زمستانی، شادی دانش‌آموزان آن منطقه، این تجربه را به خاطره‌ای ماندگار برایش تبدیل کرد.

سلامت مدرسه بدون نیروی انسانی و امکانات کافی کامل نمی‌شود

این کارشناس شاغل در حوزه بهداشت شهرستان بویین زهرا، در کنار مهم دانستن آموزش و پیشگیری، یکی از موضوعات اساسی در حوزه بهداشت مدارس را فراهم بودن زیرساخت‌ها و نیروی انسانی مورد نیاز دانست.

وی اظهار کرد: حوزه بهداشت مدارس، کمبود نیروی متخصص و مربیان بهداشت، محدودیت بودجه، کمبود تجهیزات و مشکلات مربوط به نوسازی و بهسازی سرویس‌های بهداشتی و رفع مشکلات بهداشت محیطی مدارس از جمله چالش‌های این حوزه است.

ذوالفعلی با ابیان اینکه وجود نیروی انسانی کافی و متخصص می‌تواند امکان آموزش مستمر، پیگیری وضعیت سلامت دانش‌آموزان، شناسایی مشکلات و واکنش سریع‌تر به مسائل بهداشتی را فراهم کند؛ افزود که از سوی دیگر، محیط فیزیکی مدرسه نیز بخش جدایی‌ناپذیر سلامت دانش‌آموزان است و موضوعاتی، مانند: سرویس‌های بهداشتی مناسب، آب سالم، نظافت محیط و شرایط بهداشتی مطلوب نباید از برنامه‌های سلامت مدارس جدا دیده شود.

پیشگیری، هزینه امروز و صرفه‌جویی فرداست

یکی از نکات مهمی که کارشناس حوزه سلامت و بهداشت مدارس شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین‌زهرا، بر آن تأکید دارد، ضرورت توجه بیشتر به پیشگیری به جای تمرکز صرف بر درمان است.

وی معتقد است که اختصاص منابع بیشتر به سلامت مدارس و پیشگیری، می‌تواند در بلندمدت از بروز بسیاری از مشکلات و هزینه‌های ناشی از بیماری‌های مزمن و آسیب‌های اجتماعی جلوگیری کند.

به گفته ذوالفعلی، در واقع، آموزش رفتارهای سالم از دوران کودکی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری عادت‌هایی، مانند: رعایت بهداشت فردی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، توجه به سلامت روان و مراجعه به‌موقع برای دریافت خدمات سلامت باشد.

مدرسه سالم، دانش‌آموز سالم و جامعه سالم

این کارشناس شاغل در حوزه بهداشت شهرستان بویین زهرا با اذعان به اینکه اهمیت بهداشت مدارس، تنها به دوران تحصیل محدود نمی‌شود؛ گفت: دانش‌آموزان امروز، والدین و اعضای جامعه فردا هستند و آموزش رفتارهای سالم در سال‌های کودکی و نوجوانی می‌تواند آثار بلندمدتی بر سلامت فرد و جامعه داشته باشد.

وی بیان کرد: از همین رو، توجه به سلامت دانش‌آموزان را می‌توان نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت دانست؛ سرمایه‌گذاری‌ای که نتیجه آن فقط کاهش بیماری نیست، بلکه افزایش آگاهی، مسؤولیت‌پذیری و توانایی افراد برای مراقبت از سلامت خود و دیگران است.

ذوالفعلی، در توصیه‌ای به همکاران خود در حوزه بهداشت مدارس نیز بر اهمیت کار تیمی تأکید کرد و معتقد است که با وجود کمبود منابع و چالش‌های موجود، تغییرات بزرگ از اقدامات کوچک و مستمر آغاز می‌شوند و عبور از مشکلات نیازمند همکاری و هم‌افزایی است.

سلامت، یک حق

مطالب کارشناس حوزه سلامت و بهداشت مدارس شبکه بهداشت و درمان شهرستان بویین‌زهرا را می‌توان خلاصه‌ای از فلسفه فعالیت در حوزه بهداشت مدارس دانست، یعنی: سلامت یک انتخاب نیست، یک حق است.

وی اظهار کرد: بهداشت مدارس، تنها به معنای رسیدگی به دانش‌آموزان بیمار نیست؛ بلکه تلاشی برای ساختن محیطی است که کودکان و نوجوانان بتوانند در آن، سالم رشد کنند، آموزش ببینند و برای آینده آماده شوند.

ذوالفعلی با اذعان به اینکه شاید به همین دلیل است که بیش از دو دهه فعالیت در این حوزه برایش همچنان معنای یک خدمت ماندگار را دارد؛ گفت: ممکن است که نتیجه خدمت ما، همیشه بلافاصله دیده نشود، اما گاهی با شناسایی یک بیماری در زمان مناسب، آموزش یک رفتار سالم یا حتی ایجاد یک خاطره خوب برای یک دانش‌آموز، مسیر زندگی یک انسان را تغییر می‌دهد. وی تأکید کرد که در بهداشت مدارس، فقط با دانش‌آموزان سروکار نداریم؛ با آینده یک کشور سروکار داریم.